Ροχαλητό: είναι επικίνδυνο για την υγεία;

Το σύνδρομο απνοιών κατά τον ύπνο αφορά στο 5-15% του γενικού πληθυσμού, με προτίμηση στο ανδρικό φύλο (4 στους 5 ασθενείς είναι άνδρες).

Το σύνδρομο της υπνικής άπνοιας και οι επιπτώσεις του

Το σύνδρομο απνοιών κατά τον ύπνο αποτελεί μια συχνή, χρόνια εξελικτική πάθηση με σοβαρές επιπτώσεις και επιπλοκές
στην υγεία. Αφορά στο 5-15% του γενικού πληθυσμού, με προτίμηση στο ανδρικό φύλο (4 στους 5 ασθενείς είναι άνδρες).
Το 3-6% των ατόμων μέσης ηλικίας πάσχει από το σύνδρομο απνοιών κατά τον ύπνο, συχνότητα παρόμοια με άλλες γνωστές
παθήσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και το βρογχικό άσθμα.

Πρόκειται για εξελικτική πάθηση, καθώς το απλό ροχαλητό εξελίσσεται με την πάροδο των ετών σε βαρύ διακοπτόμενο
ροχαλητό με παύσεις της αναπνοής και τελικά σε σοβαρό σύνδρομο υπνικής άπνοιας με αναπνευστική ανεπάρκεια.

Η παχυσαρκία είναι ένας από τους σημαντικότερους προδιαθεσικούς παράγοντες για την εξέλιξη του «αθώου» ροχαλητού της
νεαρής ηλικίας σε σύνδρομο απνοιών κατά τον ύπνο, κθώς >50% των ασθενών με άπνοιες ύπνου είναι παχύσαρκοι, που κατά
κανόνα δυσκολεύονται να χάσουν βάρος και έχουν τάση αύξησής του περισσότερο από τους μη απνοϊκούς παχύσαρκους.

Το 30-60% ανδρών άνω των 45 ετών ροχαλίζει συστηματικά και βαριά, με αποτέλεσμα το ροχαλητό να θεωρείται κατά την
ευρεία κοινωνική αντίληψη ένα «φυσιολογικό» φαινόμενο. Το σοβαρό αυτό νόσημα συχνά διαλάθει και πολλές φορές
υποδιαγιγνώσκεται με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του ασθενούς.

Τι είναι η υπνική άπνοια

Το σύνδρομο αποφρακτικής υπνικής άπνοιας χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια διακοπής της αναπνοής κατά
τον ύπνο, λόγω απόφραξης των ανώτερων αεραγωγών, με αποτέλεσμα τη μείωση του οξυγόνου στο αίμα και διαταραχές του
ύπνου (κατακερματισμό της αρχιτεκτονικής του ύπνου με αφυπνίσεις, εξάλειψη των σταδίων που συνεπάγονται βαθύ,
ξεκούραστο ύπνο).

Τα συμπτώματα

  • Αίσθημα χρόνιας κόπωσης
  • Ημερήσια υπνηλία
  • Ανήσυχος, ταραγμένος ύπνος, εφιάλτες
  • Πρωινή κεφαλαλγία, ημικρανίες, καρηβαρία
  • Αίσθημα νυχτερινής δύσπνοιας
  • Αλλαγή συμπεριφοράς (ευερεθιστότητα, κατάθλιψη)
  • Αφύπνιση με αίσθημα πνιγμονής, εφιδρώσεις
  • Νυχτερινή πολυουρία
  • Σεξουαλικές δυσλειτουργίες
  • Γνωσιακές διαταραχές (μνήμη, συγκέντρωση, προσοχή)
  • Παρ' ολίγον τροχαία ατυχήματα ή εργατικά ατυχήματα: ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σύμπτωμα που, ιδιαίτερα σε
    επαγγελματίες οδηγούς ή χειριστές μηχανημάτων, καθιστά τη διάγνωση και την αντιμετώπιση του συνδρόμου επείγουσες. Η
    πιθανότητα για τροχαίο μειώνεται κατά 50% μετά τη θεραπεία.
  • Στα παιδιά το σύνδρομο μπορεί να εκδηλωθεί με υπερκινητικότητα, μαθησιακά προβλήματα, προβλήματα συμπεριφοράς.

Πως γίνεται η διάγνωση

Η εξέταση που οριστικοποιεί τη διάγνωση είναι η ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΝΟΥ (ή πολυυπνογραφία). Πρόκειται για καταγραφή παραμέτρων
της αναπνοής, του καρδιακού ρυθμού και του νευρικού συστήματος ενώ ο ασθενής κοιμάται. Είναι εξέταση απλή, ανώδυνη,
χωρίς κινδύνους για τον ασθενή, η οποία δίνει μια λεπτομερή εικόνα των επεισοδίων διακοπής της αναπνοής και των
συνεπειών τους (στην οξυγόνωση του αίματος, στην καρδιακή συχνότητα, στη διαδοχή των σταδίων του ύπνου κ.λπ.)

Υπάρχουν και απλούστερες εξετάσεις για να διευκρινήσουμε αν τα συμπτώματα του ασθενούς οφείλονται σε άπνοιες ύπνου,
όπως η νυχτερινή οξυμετρία ή εξετάσεις screening (ανίχνευσης). Σε κάθε περίπτωση η μελέτη ύπνου είναι η εξέταση
εκλογής.

Γιατί πρέπει να αντιμετωπιστεί το σύνδρομο άπνοιας

Το σύνδρομο απνοιών κατά τον ύπνο αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για καρδιακή νοσηρότητα (υπέρταση,
ισχαιμική καρδιοπάθεια, εγκεφαλικά επεισόδια, κολπική μαρμαρυγή ή άλλες αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια, αιφνίδιο
θάνατο). Η συχνότητα τροχαίων ατυχημάτων σε ασθενείς με ΣΑΥ είναι 2,6 φορές μεγαλύτερη από άλλους οδηγούς και
παρουσιάζεται 5-7 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα για επαναλαμβανόμενα τροχαία.

Οι συνέπειες της κακής ποιότητας ύπνου στην κοινωνική ζωή, στην απόδοση στην εργασία ή ακόμη και στην εμφάνιση
κατάθλιψης ή άλλων ψυχολογικών προβλημάτων (σεξουαλική ζωή, αυτοπεποίθηση) δεν θα πρέπει να υποτιμώνται γιατί
επιδεινώνουν την ποιότητα ζωής του πάσχοντος.

Θεραπευτικές επιλογές

Υπάρχουν διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις ανάλογα με την ηλικία, τη βαρύτητα του προβλήματος, τα τυχόν
συνυπάρχοντα νοσήματα, ακόμη και τον τρόπο ζωής ή την ιδιοσυγκρασία του ασθενούς. Οι επιλογές αυτές πρέπει να
συνοδεύονται από υγιεινοδιαιτητικές παρεμβάσεις και υγιεινή ύπνου, καθώς και αντιμετώπιση συνυπαρχόντων νοσημάτων
(άσθμα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση, σκολίωση ρινικού διαφράγματος,
θυρεοειδοπάθεια, παραρρινοκολπίτιδες κ.λπ.)

α) Χειρουργική αντιμετώπιση: Ανήκει στο γνωστικό αντικείμενο της Ωτορινολαρυγγολογίας (ΩΡΛ) και υπάρχουν σύγχρονες
τεχνικές οι οποίες σε επιλεγμένα περιστατικά μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση του αριθμού ή της βαρύτητας των απνοιών.
Συνιστάται να επαναληφθεί η μελέτη ύπνου σε εύλογο χρονικό διάστημα από την επέμβαση, ώστε να ελεγχθεί το
αποτέλεσμα.

β) Η πλέον ενδεδειγμένη θεραπεία των ασθενών με μέτρια ή σοβαρή υπνική άπνοια που δεν έχουν ανατομική διαταραχή στην
περιοχή του ρινοφάρυγγα ή της κάτω γνάθου είναι η θεραπευτική εφαρμογή συσκευής συνεχούς θετικής πίεσης αεραγωγών
(CPAP, continuous positive airway pressure) η οποία επιτυγχάνει άρση των απνοιών και των συνεπειών τους με τρόπο
αποτελεσματικό, ασφαλή, μη επεμβατικό από την πρώτη νύχτα της εφαρμογής της.

Ασθενείς με κακοήθη παχυσαρκία, συνυπάρχουσα καρδιακή ανεπάρκεια ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ή νευρομυϊκά
νοσήματα έχουν ένδειξη για εφαρμογή διφασικού μη επεμβατικού μηχανισμού αερισμού (BiPAP, bi-level) με ανάλογα
ευεργετικά αποτελέσματα.

γ) Μια τρίτη, λιγότερο συχνή, θεραπευτική επιλογή είναι η εφαρμογή ενδοστοματικών προθέσεων (συσκευών που μοιάζουν
με «μασελάκι») και οι οποίες εφαρμόζονται από εξειδικευμένο ορθοδοντικό σε ασθενείς με οπισθογναθία ή μικρογναθία ή
άλλη ανατομική ιδιαιτερότητα και χρησιμοποιούνται στον ύπνο.

Η έγκαιρη διάγνωση της υπνικής άπνοιας και η εφαρμογή κατάλληλης θεραπείας:

  • μειώνουν τη θνησιμότητα και τη νοσηρότητα των ασθενών
  • αυξάνουν την παραγωγική ικανότητα και κοινωνικότητά τους
  • βελτιώνουν την ποιότητα ζωής τους

Γκιζοπούλου Ν. Ευαγγελία, Διευθύντρια Πνευμονολόγος, Εργαστήριο Μελέτης Διαταραχών της Αναπνοής κατά
τον Ύπνο, Πνευμονολογική Κλινική, Νοσοκομείο Metropolitan